Odsłonięte szyjki zębowe. Przyczyny, jak łagodzić ból i jak leczyć?

Odsłonięte szyjki zębowe to problem, który dotyka bardzo wielu osób. To sytuacja, w której dziąsła cofają się od powierzchni zęba, odsłaniając część korzenia. Recesje dziąseł mogą występować u od 6,3% do nawet 100% populacji, a ich częstość rośnie wraz z wiekiem. Po 40. roku życia mogą obejmować już dużą część uzębienia. To nie jest jedynie estetyczna dolegliwość. Gdy dziąsło cofa się i odsłania wrażliwą część zęba, pojawia się ból, nadwrażliwość i dyskomfort przy jedzeniu, szczotkowaniu, a nawet oddychaniu zimnym powietrzem. Zęby zaczynają wyglądać na dłuższe, co dla wielu osób jest dodatkowym źródłem stresu. W tym artykule wyjaśniamy, czym są odsłonięte szyjki zębowe, jak wyglądają, skąd się biorą i jak je leczyć.

Spis treści

1. Czym są odsłonięte szyjki zębowe?

2. Recesja dziąseł a odsłonięte szyjki zębowe

3. Kto jest najbardziej narażony?

4. Objawy odsłoniętych szyjek zębowych. Na co uważać?

5. Przyczyny odsłoniętych szyjek zębowych

6. Leczenie odsłoniętych szyjek zębowych. Co naprawdę działa?

7. Pasta na odsłonięte szyjki zębowe. Jaką wybrać?

Odsłonięte szyjki zębowe to stan, w którym dziąsło cofa się i przestaje chronić delikatną część zęba znajdującą się tuż przy granicy z dziąsłem. Ta część, czyli szyjka zębowa, jest naturalnie wrażliwa, dlatego jej odsłonięcie może powodować ból i nadwrażliwość na różne bodźce.

Wiele osób zauważa, że ich zęby wyglądają na dłuższe, choć w rzeczywistości to tylko odsłonięty fragment, który wcześniej był schowany pod dziąsłem. Odsłonięte szyjki mogą wystąpić pojedynczo lub obejmować wiele zębów naraz, a problem często rozwija się powoli i niezauważalnie.

Recesja dziąseł a odsłonięte szyjki zębowe

Recesja i odsłonięte szyjki to dwa ściśle powiązane zjawiska – jedno jest konsekwencją drugiego. Gdy dziąsło cofa się, odsłania się szyjka zęba, czyli miejsce przejścia między koroną a korzeniem. Ta część zęba nie jest pokryta twardym szkliwem, dlatego jest znacznie bardziej wrażliwa na uszkodzenia mechaniczne, chemiczne i termiczne.

W zaawansowanych przypadkach recesja może obejmować nie tylko dziąsło, ale również kość wyrostka zębodołowego. Wtedy mówi się o recesji aktywnej, która pogłębia się i wymaga szybkiej interwencji.

Istnieją także recesje stabilne, które nie postępują dalej – w takich przypadkach kluczowe jest monitorowanie stanu i eliminacja czynników ryzyka.

Recesje dziąseł mogą dotknąć praktycznie każdego. Ryzyko wzrasta z wiekiem, szczególnie narażone są osoby powyżej 40. roku życia, u których recesje mogą mieć charakter uogólniony i obejmować wszystkie zęby.

Ciekawe jest to, że problem dotyka zarówno osób dbających o higienę jamy ustnej, jak i tych, którzy ją zaniedbują – choć mechanizm powstawania recesji w obu grupach jest inny. Pacjenci z pierwszej grupy mogą uszkadzać dziąsła zbyt intensywnym szczotkowaniem, podczas gdy u drugich dominują stany zapalne wywołane nagromadzonym kamieniem nazębnym.

Mężczyźni statystycznie częściej borykają się z recesją dziąseł niż kobiety. Młodsze osoby również nie są wolne od tego problemu – u dzieci recesje najczęściej pojawiają się na dolnych zębach siecznych, u młodzieży na górnych zębach przedtrzonowych i trzonowych, a u dorosłych mogą obejmować całe uzębienie.

Szczególnie narażone są osoby z cienkimi i delikatnymi dziąsłami, wadami ortodontycznymi oraz te, które mają nawyk zgrzytania zębami lub noszą kolczyki w wardze czy języku.

Objawy odsłoniętych szyjek zębowych. Na co uważać?

Odsłonięte szyjki zębowe manifestują się na kilka charakterystycznych sposobów. Ich rozpoznanie nie zawsze jest oczywiste na początku, ale z czasem objawy stają się coraz bardziej dokuczliwe i trudne do zignorowania.

Nadwrażliwość na zimno, ciepło i dotyk

To najczęstszy i najbardziej uciążliwy objaw odsłoniętych szyjek. Szyjki zębowe są bardzo gęsto unerwionym obszarem, wypełnionym licznymi kanalikami zębinowymi. Gdy dziąsło przestaje je chronić, bodźce z jamy ustnej bezpośrednio docierają do nerwów, wywołując przeszywający, ostry ból.

Pacjenci opisują dolegliwości pojawiające się podczas:

• picia zimnych lub gorących napojów,
• jedzenia lodów, zup czy gorących potraw,
• szczotkowania zębów,
• oddychania przez usta chłodnym powietrzem,
• spożywania produktów kwaśnych lub słodkich.

Ból może być na tyle intensywny, że część osób rezygnuje z regularnego szczotkowania lub unika ulubionych pokarmów.

„Wydłużone" zęby

Wielu pacjentów zgłasza się do dentysty z obawą, że ich zęby "rosną" lub się wydłużają. W rzeczywistości to cofające się dziąsła odsłaniają większą powierzchnię zęba, co sprawia wrażenie, jakby ząb stał się dłuższy. Szczególnie widoczne jest to na zębach przednich. Zmiany mogą być asymetryczne, co jeszcze bardziej rzuca się w oczy i wpływa na wygląd uśmiechu.

Ból przy szczotkowaniu

Szczotkowanie zębów, które powinno być codzienną, komfortową czynnością, staje się prawdziwym wyzwaniem. Kontakt szczoteczki z odsłoniętą szyjką wywołuje nagły, ostry dyskomfort. Niekiedy ból jest tak silny, że osoby z odsłoniętymi szyjkami zaczynają używać bardzo miękkich szczoteczek lub ograniczają częstotliwość szczotkowania, co niestety tylko pogarsza sytuację.

Zmiana koloru dziąseł

Zdrowe dziąsło ma jasnoróżowy kolor. Przy odsłoniętych szyjkach można zaobserwować zmianę zabarwienia dziąseł – mogą one stawać się bledsze, czerwone lub nabierać nienaturalnego odcienia.

Kolejnym charakterystycznym objawem jest powstanie "czarnych trójkątów" między zębami – przestrzeni, które wcześniej były wypełnione przez brodawki międzyzębowe (różowe "trójkąty" między szyjkami sąsiednich zębów). To defekt nie tylko estetyczny, ale także funkcjonalny – w tych miejscach łatwiej gromadzi się pokarm i płytka bakteryjna.

Specjaliści wyróżniają trzy główne grupy czynników prowadzących do recesji: mechaniczne, zapalne oraz anatomiczne i nawykowe. Co ciekawe, u jednego pacjenta może działać kilka z nich jednocześnie, co przyspiesza rozwój problemu.

Czynniki mechaniczne

To jedna z najczęstszych przyczyn odsłoniętych szyjek, która – paradoksalnie – dotyka osoby dbające o higienę jamy ustnej.

• Zbyt mocne szczotkowanie – wielu pacjentów błędnie utożsamia intensywne szorowanie z dokładnością. Tymczasem zbyt silny nacisk szczoteczki na dziąsła prowadzi do ich mechanicznego uszkodzenia i stopniowego cofania się. Odpowiednie szczotkowanie to delikatne, kontrolowane ruchy – nie siła, ale technika decyduje o efektywności.
• Twarda szczoteczka – szczoteczki o twardym włosiu mogą być szkodliwe nawet przy prawidłowej technice szczotkowania. Nieumiejętnie stosowane szczoteczki elektryczne również należą do czynników ryzyka, choć przy prawidłowym użyciu mogą wręcz zmniejszać ryzyko urazów.
• Zła technika mycia – nieprawidłowa technika szczotkowania, mycie zębów częściej niż 2 razy dziennie oraz używanie zużytej szczoteczki (z rozchylonymi włoskami) zwiększa ryzyko uszkodzenia dziąseł. Podobnie działa nieprawidłowe stosowanie nitek dentystycznych.

Czynniki zapalne

Stany zapalne przyzębia to najczęstsza przyczyna wtórnych recesji dziąsła. W tym przypadku dziąsło cofa się nie z powodu mechanicznego urazu, ale w odpowiedzi na przewlekły proces chorobowy toczący się w jamie ustnej.

• Paradontoza – nieleczona choroba przyzębia trwająca wiele lat prowadzi do stopniowego uszkodzenia dziąseł i przyzębia, co skutkuje ich zanikiem. W konsekwencji odsłaniają się szyjki, a w zaawansowanych przypadkach nawet korzenie zębów. U pacjentów powyżej 40. roku życia paradontoza może mieć charakter uogólniony i obejmować wszystkie zęby.
• Kamień i płytka nazębna – to główny czynnik wywołujący zapalenie przyzębia. Kamień nazębny, który styka się bezpośrednio z dziąsłami, drażni je i stanowi punkt wyjścia dla reakcji zapalnej, co w konsekwencji może doprowadzić do cofania się dziąseł.

Czynniki anatomiczne i nawyki

• Wysokie wędzidełko – niski przyczep wędzidełka wargi (lub inaczej – wysokie wędzidełko) pociąga błonę śluzową wraz z dziąsłami, mechanicznie je odsuwając od zębów. To problem anatomiczny, który wymaga interwencji chirurgicznej.
• Nieprawidłowy zgryz – wady zgryzu i nieprawidłowe ułożenie zębów mogą predysponować do powstawania recesji.
• Kolczyki w wardze i języku – poprzez ciągły kontakt z dziąsłami mechanicznie je uszkadzają i mogą prowadzić do powstawania recesji, szczególnie w obrębie zębów przednich.

Leczenie odsłoniętych szyjek zębowych zawsze zaczyna się od eliminacji czynnika uszkadzającego. Bez tego żaden zabieg nie przyniesie trwałych efektów. Pierwszym krokiem jest wizyta u periodontologa, który oceni stan jamy ustnej, przeprowadzi instruktaż prawidłowej techniki szczotkowania i zaleci odpowiednie przybory – miękką szczoteczkę, pasty o niskiej ścieralności oraz nić dentystyczną czy irygator.

Skaling, czyli usuwanie kamienia nazębnego wykonywany co pół roku przez stomatologa lub higienistkę, to podstawa terapii w przypadku zapaleń przyzębia. Połączenie właściwej higieny z regularnym usuwaniem złogów pozwala zatrzymać postęp recesji i zapobiega dalszym powikłaniom.

Jeśli recesja jest związana z wadą zgryzu, konieczne może być leczenie ortodontyczne. W przypadku wysokiego wędzidełka lub kolczyków w wardze – trzeba je usunąć lub skorygować chirurgicznie.

Do zabiegów chirurgicznych należą: przeszczep tkanki z podniebienia, przesunięcie płata błony śluzowej z okolicy recesji oraz metoda sterowanej regeneracji z wykorzystaniem specjalnych błon. Wybór techniki zależy od głębokości i szerokości recesji, stanu dziąsła oraz tego, ile zębów jest objętych problemem.

Wybór odpowiedniej pasty do zębów to kluczowy element leczenia objawowego odsłoniętych szyjek zębowych. Nie wyleczy ona recesji, ale może znacząco złagodzić dolegliwości bólowe i chronić odsłonięte powierzchnie przed dalszymi uszkodzeniami.

Pasta o niskiej ścieralności

Współczynnik ścieralności (RDA) pasty ma ogromne znaczenie przy odsłoniętych szyjkach. Pasty o niskim RDA (poniżej 70) są wystarczająco delikatne, by nie uszkadzać odsłoniętego korzenia, a jednocześnie skutecznie usuwają płytkę nazębną. Produkty z niską ściernością można bezpiecznie stosować codziennie, nie obawiając się pogłębienia problemu.

Przykładem może być pasta SEYSSO Oxygen z RDA=57, która dzięki specjalnej konsystencji idealnie współpracuje ze szczoteczkami sonicznymi, zapewniając skuteczne i bezpieczne czyszczenie nawet trudno dostępnych miejsc. Pasta zawiera hydroksyapatyt, który tworzy na powierzchni szkliwa ochronną warstwę i wypełnia mikroubytki, dzięki czemu pomaga zmniejszyć nadwrażliwość zębów. Kolejny jej składnik to azotan potasu, który skutecznie zmniejsza nadwrażliwość. Obniża pobudliwość nerwów (efekt przypominający znieczulenie), zmniejszając wrażliwość na bodźce wywołujące ból.

Dla osób szczególnie narażonych na problemy z dziąsłami i próchnicę warto rozważyć pastę SEYSSO Gold wzbogaconą o koenzym Q10 i cząsteczki złota. Składniki te działają przeciwzapalnie i regenerująco na dziąsła, wspierając ich zdrowie. Pasta zawiera również hydroksyapatyt i azotan potasu.

Płukanki i żele – dodatkowe wsparcie w walce z nadwrażliwością

Sama pasta to nie wszystko. Ukojenie przynosi również stosowanie specjalnych płukanek i żeli znoszących nadwrażliwość, które dzięki specjalnym składnikom blokują kanaliki zębinowe lub obniżają pobudliwość nerwów, przyczyniając się do zmniejszenia dolegliwości bólowych. Szczególnie pomocne są żele, które można stosować miejscowo – nakładane bezpośrednio na wrażliwe szyjki zębowe pozwalają szybko złagodzić nieprzyjemny ból i przynoszą natychmiastową ulgę. Regularne stosowanie tego typu produktów uzupełnia działanie pasty i zapewnia kompleksową ochronę wrażliwych zębów.

Odpowiednia szczoteczka

Równie istotny jak pasta jest wybór odpowiedniej szczoteczki. Przy odsłoniętych szyjkach konieczne jest używanie szczoteczki o miękkim włosiu, która nie będzie dodatkowo drażnić wrażliwych tkanek. Jeśli korzystasz ze szczoteczki elektrycznej lub sonicznej, używaj jej z miękką końcówką i wybieraj tryb delikatny lub funkcję masażu – zapewnią one skuteczne czyszczenie bez ryzyka uszkodzenia dziąseł i odsłoniętych szyjek.

O czym warto pamiętać?

• Bezwzględnie należy zrezygnować z past wybielających, które charakteryzują się wysokim stopniem ścieralności. Mogą one intensywnie uszkadzać delikatne tkanki w okolicy szyjek zębowych i pogłębiać problem.
• Pamiętaj też, aby po spożyciu produktów kwaśnych (cytrusy, napoje gazowane) odczekać około 30 minut przed myciem zębów, aby nie uszkadzać dodatkowo rozmiękłego szkliwa.
• Pamiętaj, że pasta to tylko element leczenia objawowego. Nie zastąpi ona wizyty u stomatologa, który musi ustalić przyczynę recesji i wdrożyć odpowiednie leczenie przyczynowe.